سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۷ مهر ۱۴۰۵) به داروی دوستارلیمب (نام تجاری: جمپرلی، ساخت شرکت GSK) برای بزرگسالان مبتلا به سرطان راست‌رودهٔ (رکتوم) مرحلهٔ ۲ و ۳ که به‌صورت موضعی پیشرفته است، «تأیید تسریع‌شده» داد؛ به شرطی که تومور یکی از این دو ویژگی ژنتیکی را داشته باشد: «ناپایداری ریزماهواره‌ای بالا» (MSI-H) یا «نقص در ترمیم عدم تطابق DNA» (dMMR)، که با یک آزمون مجاز FDA روی تومور مشخص می‌شود. تأیید تسریع‌شده یعنی دارو بر پایهٔ نشانهٔ اولیهٔ اثر زودتر در دسترس قرار می‌گیرد و ادامهٔ تأییدش به اثبات سود بالینی در مطالعات بعدی وابسته است.
درمان معمول این بیماری ترکیبی از شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و جراحی است و می‌تواند پیامدهای ماندگاری مثل اختلال کار روده و مثانه، ناباروری و نیاز به کیسهٔ استومی داشته باشد. تومورهای دارای ویژگی MSI-H یا dMMR فقط حدود ۵ تا ۱۰ درصد سرطان‌های راست‌روده‌اند، ولی به ایمونوتراپی پاسخ چشمگیر می‌دهند. دوستارلیمب نخستین ایمونوتراپی‌ای است که مشخصاً برای همین بیماران تأیید شده است.
در مطالعهٔ AZUR-1، ۷۱ درصد بیماران فقط با دوستارلیمب درمان شدند
اثربخشی دارو در مطالعهٔ AZUR-1 (با شناسهٔ NCT05723562) سنجیده شد؛ یک مطالعهٔ چندمرکزی و تک‌گروهی روی ۱۵۴ بیمار درمان‌نشده که سرطانشان با بررسی بافت‌شناسی تأیید شده بود. بیماران دوستارلیمب را با مقدار ۵۰۰ میلی‌گرم، به‌صورت تزریق وریدی، هر سه هفته یک بار و تا ۹ نوبت گرفتند. پاسخ تومور با ترکیب آندوسکوپی، امآرآی راست‌روده و سی‌تی‌اسکن قفسهٔ سینه، شکم و لگن سنجیده می‌شد. بیمارانی که «پاسخ کامل بالینی» گرفتند، یعنی هیچ نشانهٔ قابل مشاهده‌ای از تومور نماند، به‌جای جراحی وارد دورهٔ «مدیریت بدون جراحی» شدند: پایش نزدیک با ارزیابی‌های چندوجهی، در دو سال اول هر چهار ماه یک بار و پس از آن هر شش ماه یک بار. بقیهٔ بیماران درمان استاندارد را به صلاحدید پژوهشگر دریافت کردند.
پیامد اصلی مطالعه، «پاسخ کامل بالینی پایدار» بود: پاسخ کاملی که ۱۲ ماه ادامه پیدا کند. نتایج از این قرار بود: از ۱۵۴ بیمار، ۱۱۰ نفر (۷۱ درصد؛ یعنی از هر ۱۰ بیمار، ۷ نفر) فقط دوستارلیمب گرفتند، هیچ درمان اضافه‌ای دریافت نکردند و بیماری‌شان پیشرفت نکرد. ۲۶ نفر (۱۷ درصد) در نهایت جراحی شدند، ۱۳ نفر (۸ درصد) درمان سیستمیک یا پرتودرمانی اضافه گرفتند، یک نفر (۰٫۶ درصد) بدون درمان بعدی پیشرفت بیماری داشت و ۴ نفر (۲٫۵ درصد) از مطالعه خارج شدند یا پیگیری‌شان قطع شد.
در بازبینی مرکزی مستقل، یعنی بررسی تصاویر و آندوسکوپی‌ها توسط پزشکانی جدا از تیم درمان، از ۱۱۶ بیمار قابل ارزیابی، نرخ پاسخ کامل پایدار ۱۲ماهه ۴۷ درصد بود (فاصلهٔ اطمینان ۹۵ درصد: ۲۷ تا ۵۶ درصد؛ یعنی عدد واقعی با اطمینان بالا جایی بین این دو حد است). به زبان ساده، از هر ۱۰۰ بیمار، حدود ۴۷ نفر یک سال کامل بدون هیچ نشانهٔ تومور ماندند. این عدد هنوز نهایی نیست: ۳۸ بیمار دیگر (۳۳ درصد) پاسخ کامل گرفته‌اند ولی هنوز ۱۲ ماه از پاسخشان نگذشته است و ۴۴ بیمار (۳۸ درصد) «پاسخ تقریباً کامل» داشته‌اند. نرخ پاسخ کلی در بازبینی مستقل ۷۹ درصد بود. در ارزیابی خود پژوهشگران، نرخ پاسخ کامل پایدار ۶۸ درصد و نرخ پاسخ کلی ۸۲ درصد به دست آمد. با پیگیری میانهٔ ۲۶٫۳ ماه، در هیچ‌یک از بیمارانی که پاسخ کامل یا تقریباً کامل گرفته بودند، بیماری پیشرفت نکرد. نکتهٔ دیگری هم در داده‌ها هست: از ۱۵ بیماری که فقط با دوستارلیمب درمان شدند و بعد به دلیل تصویربرداریِ مشکوک به پاسخ ناقص جراحی شدند، در نمونهٔ جراحی ۱۲ نفر هیچ سلول سرطانی زنده‌ای پیدا نشد (پاسخ کامل آسیب‌شناختی).
مطالعهٔ دوم هم پاسخ کامل پایدار ۹۳ درصدی نشان داد
FDA یک مطالعهٔ پژوهشگرمحور دوم را هم بررسی کرد (با شناسهٔ NCT04165772) روی ۵۰ بیمار با همان ویژگی‌ها و همان برنامهٔ درمانی. در این مطالعه نرخ پاسخ کامل پایدار ۹۳ درصد (از هر ۱۰۰ بیمار، ۹۳ نفر) و نرخ پاسخ کلی ۱۰۰ درصد بود و هیچ بیماری شیمی‌پرتودرمانی یا جراحی راست‌روده نگرفت. از ۲۷ بیماری که دست‌کم سه سال پیگیری شده‌اند، یک نفر عود موضعی داشت که با برداشتن غدهٔ لنفی درمان شد و یک نفر به علتی غیرمرتبط با بیماری درگذشت.
هشدارهای ایمنی: عوارض با واسطهٔ ایمنی و واکنش‌های مرتبط با تزریق
در اطلاعات تجویز دارو، دربارهٔ عوارض با واسطهٔ ایمنی (حملهٔ سیستم ایمنی به بافت‌های خود بدن)، واکنش‌های مرتبط با تزریق، عوارض پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز از فرد دیگر (پیوند آلوژنیک) و آسیب به جنین هشدار داده شده است.
FDA این پرونده را چهار ماه زودتر از تاریخ هدفش تأیید کرد
بررسی در چارچوب پروژهٔ اوربیس FDA و با همکاری نهادهای نظارتی کانادا، اسرائیل، سوئیس و بریتانیا انجام شد و از برنامهٔ «بررسی بلادرنگ انکولوژی» هم استفاده شد؛ FDA این پرونده را چهار ماه زودتر از تاریخ هدفش تأیید کرد. پرونده «بررسی اولویت‌دار» گرفت و دارو «عنوان درمان پیشگامانه» FDA را هم داشت.
محدودیت‌ها: هنوز مقایسهٔ مستقیم با درمان استاندارد نداریم
- این تأیید تسریع‌شده است؛ بر پایهٔ پاسخ تومور صادر شده و ادامه‌اش به تأیید سود بالینی در مطالعات بعدی وابسته است.
- مطالعهٔ AZUR-1 گروه مقایسه نداشت؛ مقایسهٔ مستقیم با درمان استاندارد انجام نشده است.
- نرخ پاسخ کامل پایدار در بازبینی مستقل (۴۷ درصد) از ارزیابی پژوهشگران (۶۸ درصد) پایین‌تر است و بخشی از دادهٔ بازبینی مستقل هنوز به ۱۲ ماه نرسیده است.
- فقط حدود ۵ تا ۱۰ درصد سرطان‌های راست‌روده ویژگی dMMR یا MSI-H دارند؛ این خبر شامل بیشتر بیماران نمی‌شود.
- «مدیریت بدون جراحی» به معنای رها کردن بیمار نیست: پایش منظم و چندساله با آندوسکوپی و تصویربرداری لازم است.
منابع
- FDA grants accelerated approval to dostarlimab for locally advanced rectal cancer, U.S. Food and Drug Administration (FDA), October 19, 2026
- Jemperli (dostarlimab) approved in US as first and only immunotherapy for adults with MSI-H/dMMR locally advanced rectal cancer, GSK press release, October 2026
عکس شاخص: Blausen.com staff (2014)، ویکی‌مدیا کامانز، با مجوز CC BY 3.0
