سرطان سینه از جمله بیماری‌هایی است که نام آن برای بسیاری از زنان با نگرانی و پرسش‌های فراوان همراه است. دکتر دیانی در این گفت‌وگو سه پرسش پرتکرار را جواب می‌دهد: غربالگری از چه سنی و هر چند وقت، خودآزمایی سینه چقدر کمک می‌کند، و بارداری پس از درمان چه می‌شود.
عوامل مؤثر در بروز سرطان سینه چیست؟
به گفتهٔ دکتر دیانی، سرطان سینه مانند سایر سرطان‌ها در اثر ایجاد سلول‌های غیرطبیعی یا تغییر در الگوی طبیعی رشد و تکثیر سلول‌ها به وجود می‌آید. او می‌گوید اگرچه این تغییرهای سلولی ممکن است در بدن افراد مختلف اتفاق بیفتد، اما همه افراد به سرطان مبتلا نمی‌شوند و دلیل این تفاوت را باید در عوامل خطر جست‌وجو کرد. شناخت عوامل خطر و بررسی راهکارهای کاهش آن‌ها، به گفتهٔ او، یکی از مهم‌ترین موضوعات در پیشگیری از سرطان سینه است.
غربالگری سرطان سینه از چه سنی و هر چند وقت یک‌بار؟
دربارهٔ زمان غربالگری، توصیهٔ او این است: برای جمعیت عمومی، زنان از ۴۰ سالگی، هر یک تا دو سال یک‌بار ماموگرافی انجام دهند. ماموگرافی یعنی عکس‌برداری با اشعهٔ ایکس از سینه برای پیدا کردن تغییرها پیش از آنکه با لمس حس شوند. اما زنانی که سابقهٔ خانوادگی سرطان سینه، به‌ویژه در بستگان درجه‌یک خود دارند، باید در سنین پایین‌تر و متناسب با شرایط خانوادگی و میزان خطرشان تحت بررسی قرار بگیرند. به گفتهٔ دکتر دیانی، در برخی از این افراد ممکن است لازم باشد بررسی‌های غربالگری از حدود ۱۰ سال پیش از سن ابتلای عضو مبتلا در خانواده آغاز شود.
خودآزمایی سینه چه اندازه اهمیت دارد؟
خودآزمایی سینه یعنی معاینهٔ سینه‌ها توسط خود فرد. به گفتهٔ دکتر دیانی، خودآزمایی در گذشته جایگاه پررنگ‌تری در توصیه‌های پزشکی داشت و به زنان توصیه می‌شد پس از پایان دوران قاعدگی، سینه‌های خود را به‌طور منظم معاینه کنند، اما امروزه ارزش تشخیصی خودآزمایی به اندازهٔ گذشته نیست. او هشدار می‌دهد که خودآزمایی نادرست می‌تواند باعث نگرانی و اضطراب شود، چون ممکن است برخی زنان نتوانند یافته‌های طبیعی و غیرطبیعی را به‌درستی از یکدیگر تشخیص دهند.
با این حال، به گفتهٔ او، آشنایی زنان با وضعیت طبیعی سینه‌های خود یکی از مزایای خودآزمایی است: اگر خانمی عادت کند هر ماه پس از پایان قاعدگی سینه‌های خود را بررسی کند، به‌تدریج با وضعیت طبیعی و تغییرات آن آشنا می‌شود و در صورت لمس توده یا مشاهدهٔ یک تغییر جدید، بهتر می‌تواند متوجه تفاوت آن شود و برای بررسی‌های تشخیصی به پزشک مراجعه کند.
امکان بارداری پس از درمان سرطان سینه وجود دارد؟
به گفتهٔ دکتر دیانی، امکان بارداری پس از درمان به مرحلهٔ تشخیص بیماری و نوع اقدامات درمانی موردنیاز بستگی دارد. در مواردی که بیمار به درمان‌های گسترده‌ای مانند شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی نیاز دارد، ممکن است باروری فرد تحت تأثیر قرار بگیرد. به همین دلیل، به گفتهٔ او، بهتر است پیش از آغاز درمان، موضوع حفظ باروری با بیمار مطرح شود تا در صورت امکان، اقداماتی مانند فریز تخمک یا جنین انجام شود؛ یعنی تخمک یا جنین در دمای بسیار پایین نگه داشته شود تا بعداً برای فرزندآوری به کار رود.
پس از تکمیل مراحل درمان، زمان مناسب برای اقدام به بارداری با توجه به نوع سرطان، میزان پیشرفت بیماری و شرایط فرد تعیین می‌شود. به گفتهٔ دکتر دیانی، در برخی موارد ممکن است لازم باشد بیمار پنج تا ۱۰ سال برای بارداری صبر کند. پس از پایان دورهٔ درمان و پیگیری‌های پزشکی نیز، در صورت تأیید تیم درمان، می‌توان از تخمک‌ها یا جنین‌های فریزشده برای فرزندآوری استفاده کرد.
محدودیت‌ها: این توصیه‌ها برای همه یکسان نیست
- توصیه‌های غربالگری بر پایهٔ شرایط هر فرد فرق می‌کند و در منابع مختلف ممکن است متفاوت باشد؛ زمان دقیق غربالگری شما را پزشک معالجتان با توجه به سابقهٔ خانوادگی و شرایطتان تعیین می‌کند.
- بارداری پس از درمان به نوع سرطان، مرحلهٔ بیماری و شرایط هر بیمار بستگی دارد و نمی‌توان آن را برای همه یکسان دانست.
- دربارهٔ دسترسی به ماموگرافی و هزینهٔ فریز تخمک و جنین در ایران در این گفت‌وگو چیزی گفته نشده است؛ برای این موضوع‌ها از پزشک معالج یا مرکز درمانی بپرسید.
منابع
ایسنا، «سرطان سینه؛ از پیشگیری و غربالگری تا حفظ باروری پس از درمان»، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵
