سرطان دهان به‌صورت توده یا زخم در دهان ظاهر خواهد شد. سالانه افراد بسیار زیادی در دنیا به سرطان دهان مبتلا می‌شوند. سرطان دهان به‌عنوان یک بیماری شایع شناخته‌شده است و در رتبه ششمین نوع از سرطان‌ها قرارگرفته است. به‌طورکلی بیماری سرطان، نوعی رشد خارج از برنامه‌ریزی و غیرقابل‌کنترل یک بافت سلولی را ایجاد خواهد کرد. بیماری سرطان دهانی قسمت‌های گوناگونی از صورت که در سرطان دهانی درگیر هستند که شامل: دندان‌ها، دو سوم زبان، بافت خطوط لب، ناحیه زیر زبان، سقف دهان و قسمت‌های حفره‌های دهانی هستند.
در بسیاری از موارد، این بیماری در مراحل اولیه بدون علامت آشکار است، اما با شناخت زودهنگام علائم و دلایل ابتلا می‌توان در سریع‌ترین زمان ممکن برای درمان سرطان دهان اقدام کرد. متأسفانه بسیاری از بیماران زمانی به پزشک مراجعه می‌کنند که بیماری وارد مراحل پیشرفته شده است. در این مقاله با مهم‌ترین علائم سرطان دهان و دلایل شکل‌گیری آن آشنا می‌شویم تا بتوانیم نقش مؤثری در پیشگیری و درمان به‌موقع ایفا کنیم.
علل اصلی سرطان دهان
سرطان دهان به دسته‌ای از بیماری‌های سرطانی که در ناحیه سر و گردن به وجود آمده گفته می‌شود که منحصراً دو ناحیه فضای دهانی و اوروفارنکس را مورد هدف قرار خواهد داد. نکته‌ای که در رابطه با این بیماری بسیار پر اهمیت است، تشخیص سرطان دهان به‌موقع و زودهنگام این سرطان نقش مهمی در میزان امید به درمان سرطان دهان آن را زیاد خواهد کرد.
سرطان دهان می‌تواند بر هر یک از بخش‌های حفره دهانی، لب‌ها، بافت تشکیل‌دهنده خطوط لب‌ها، دندان‌ها، جلوی دوسوم زبان، لثه‌ها، منطقه دهان زیر زبان و سقف دهان یا همان کام را شامل شود. سرطان‌های دهانی انواع گوناگونی دارند، اما بررسی‌های میکروسکوپی نشان خواهد داد که در اکثر مواقع، سر منشا سلول‌های سرطانی بافت سنگفرشی سطح دهان را تشکیل داده است.
بر اساس منابع جهانی از جمله Mayo Clinic و WHO، مهم‌ترین دلایل سرطان دهان عبارتند از:
-
مصرف دخانیات (سیگار و قلیان): بیش از ۸۰٪ مبتلایان سابقه مصرف دارند.
-
نوشیدن الکل به‌طور مزمن
-
عفونت HPV نوع ۱۶ و ۱۸
-
نور آفتاب مستقیم (مخصوصاً سرطان لب)
-
بهداشت دهان ضعیف و زخم‌های مزمن درمان‌نشده
-
پروتزهای دندانی نامناسب که موجب آسیب مکرر بافت دهان می‌شوند
-
سابقه خانوادگی سرطان‌های سر و گردن
-
ضعف سیستم ایمنی (HIV، پیوند عضو، داروهای ایمونوساپرسیو)
علائم سرطان دهان
سرطان دهان به‌صورت توده یا زخم دهان ظاهر خواهد شد که از بین نمی‌رود. سالانه حدود 50000 نفر در ایالات‌متحده به سرطان دهان مبتلا می‌شوند که 70 درصد آن‌ها مردها تشکیل می‌دهند. همان‌طور اگر سرطان دهان به‌موقع تشخیص داده نشود و اقدام به درمان سرطان دهان نکنید، می‌تواند تهدیدکننده زندگی شما باشد. علائم و نشانه‌های سرطان دهان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
1-زخم لب یا دهان که خوب نمی‌شود
2-یک لکه سفید یا قرمز در داخل دهان
3-لق شدن دندان‌ها
4-رشد توده در داخل دهان
5-درد دهان
6-گوش‌درد
7-بلع دشوار یا دردناک
8-خونریزی غیرقابل توضیح در دهان
9-بی‌حسی غیر قابل توضیح، از دست دادن احساس، یا درد و حساسیت در هر ناحیه از صورت، دهان یا گردن
10-زخم‌های مداوم روی صورت، گردن یا دهان که به‌راحتی خونریزی می‌کنند و در طول 2 هفته بهبود پیدا نکرد.
11-درد یا احساس اینکه چیزی در پشت گلو گیر کرده است
12-مشکل در جویدن یا بلعیدن، صحبت کردن، یا حرکت دادن فک یا زبان
13-گرفتگی صدا، گلودرد مزمن یا تغییر در صدا
14-تورم یا درد در فک شما. اگر از دندان مصنوعی استفاده می‌کنید، ممکن است قرار دادن آن‌ها ناراحت‌کننده یا سخت باشد.
15-تغییر در نحوه قرار گرفتن دندان‌ها یا پروتزهای شما روی‌هم
16-کاهش وزن چشمگیر
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر یکی از علائم بالا برای بیش از ۲ هفته ادامه داشته باشد، حتماً باید به متخصص گوش و حلق و بینی یا دندانپزشک با تجربه مراجعه شود. تشخیص زودهنگام با بیوپسی، آندوسکوپی یا تصویربرداری می‌تواند شانس درمان کامل را بسیار افزایش دهد.
تشخیص سرطان دهان چگونه انجام می‌شود؟
مراحل تشخیص شامل:
-
معاینه فیزیکی دقیق دهان، زبان و گلو
-
نمونه‌برداری (بیوپسی) از بافت مشکوک
-
بررسی غدد لنفاوی گردن
-
آزمایش HPV در صورت نیاز
-
تصویربرداری با MRI، CT یا PET برای بررسی گسترش بیماری
آیا همه زخم‌های دهانی خطرناک‌اند؟
خیر. اغلب زخم‌های دهانی مانند آفت یا زخم‌های مکانیکی بی‌خطرند و طی ۷ تا ۱۰ روز خود به‌خود بهبود می‌یابند. اما اگر زخمی بیش از ۲ هفته ماندگار شد، به خصوص بدون دلیل مشخص و دردناک بود یا با خونریزی همراه بود، باید بررسی تخصصی شود.
روش های پیشگیری از ابتلا به سرطان دهان
پیشگیری از سرطان دهان با ایجاد تغییرات سالم در سبک زندگی ممکن است و نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش ریسک ابتلا دارد. ترک سیگار و قلیان اولین و مهم‌ترین قدم است. مصرف دخانیات یکی از اصلی‌ترین عوامل خطر برای این بیماری محسوب می‌شود. همچنین کاهش یا حذف مصرف الکل، رعایت بهداشت دهان و دندان، استفاده از پروتزهای دندانی مناسب و مراجعه منظم به دندانپزشک، نقش بسیار مؤثری در پیشگیری دارند. دریافت واکسن HPV نیز به‌ویژه برای نوجوانان و جوانان می‌تواند از ابتلا به انواع مرتبط با این ویروس جلوگیری کند. استفاده از کرم ضد آفتاب برای لب‌ها و پرهیز از تماس مستقیم و طولانی با نور خورشید نیز برای کاهش خطر سرطان لب توصیه می‌شود. رژیم غذایی سرشار از میوه و سبزیجات، تقویت سیستم ایمنی و کاهش استرس از دیگر روش‌های اثبات‌شده برای کاهش ریسک سرطان دهان هستند.
سوالات متداول
آیا سرطان دهان فقط افراد سیگاری را مبتلا می‌کند؟
خیر. در سال‌های اخیر، ابتلا در افراد غیرسیگاری (به‌خصوص در اثر HPV) نیز افزایش یافته است.
آیا ویروس HPV با سرطان دهان مرتبط است؟
بله، به‌ویژه HPV-16. این ویروس می‌تواند در حلق، زبان و لوزه‌ها موجب سرطان شود.
علائم سرطان دهان با آفت چه تفاوتی دارد؟
آفت‌ها معمولاً دردناک‌تر هستند و طی یک هفته از بین می‌روند. زخم‌های سرطانی ماندگار، خونریزی‌دهنده یا بدون درد هستند.
آیا زنان هم به سرطان دهان مبتلا می‌شوند؟
بله، اگرچه آمار مردان بالاتر است، ولی در سال‌های اخیر نرخ ابتلا در زنان هم رشد داشته است.
سرطان دهان در چه سنی شایع‌تر است؟
اغلب بعد از ۴۰ سالگی، ولی موارد زیر ۳۰ سال نیز به دلیل HPV در حال افزایش است.
خدمات کلینیک دکتر فرشید اربابی
| سرطان گونه | سرطان نازوفارنکس | سرطان دهان | سرطان ریه |
| سرطان پستان | تومور مغزی | سرطان زبان | سرطان مری |
| سرطان سر و گردن | متخصص آنکولوژی | سرطان پروستات | سرطان حنجره |
